अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइयाे, राति कोसिया पूजा गरिँदै

रौतहट  । आस्था, श्रद्धा र भक्तिको महापर्व छठअन्तर्गत तेस्रो दिनको मुख्य पूजा अर्थात् साँझको अर्घ्य शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको छ । अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरेपछि रौतहटसहित मधेस प्रदेशका विभिन्न जिल्लाका छठ घाटबाट व्रतालुहरू घर फर्किन थालेका छन् ।

रौतहटका १८ वटै स्थानीय तहसहित बारा, सर्लाहीलगायत मधेस प्रदेशका गाउँ, सहर र बजार अहिले छठमय बनेका छन् । छठ घाटदेखि बस्तीका गल्लीसम्म छठीमाताका भक्तिगीत गुञ्जिरहेका छन् । आकर्षक रूपमा सजाइएका घाटमा व्रतालु तथा श्रद्धालुहरूको उल्लेख्य उपस्थिति देखिएको थियो ।

अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएर घर फर्किएका व्रतालुहरूले आज राति आफ्ना घरमा परम्पराअनुसार कोसिया पूजा गर्नेछन् । विशेषगरी भाकल गरेका परिवारमा कोसिया पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ । कतिपय स्थानमा व्रतालुहरू रातभर छठ घाटमै बसेर भजनकीर्तन तथा जाग्राम गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ भने अधिकांश व्रतालु अर्घ्य दिएपछि घर फर्किएका छन् ।

भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि समापन
 

चार दिनसम्म श्रद्धा, निष्ठा र कठोर अनुशासनका साथ मनाइने छठ पर्वको चौथो तथा अन्तिम दिन भोलि बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य अर्पण गरिनेछ । बिहानको अर्घ्यसँगै यस वर्षको छठ पर्व विधिवत् सम्पन्न हुनेछ ।

कार्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सुरु भएको यस महापर्वको पहिलो दिन नहाय–खाय, दोस्रो दिन खरना, तेस्रो दिन साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य र चौथो दिन बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने परम्परा छ ।

खरनापछि सुरु हुने निर्जला व्रत छठको सबैभन्दा कठिन पक्ष मानिन्छ । व्रतालुहरू पानीसमेत नपिई निराहार व्रत बसेर सूर्यदेव र छठी माताको आराधना गर्छन् ।

ठेकुवादेखि फलफूलसम्मका सामग्रीले भरिए घाट
छठ पूजामा ठेकुवा, भुसुवा, नरिवल, उखु, अदुवा, मुला, कागती, गागल, स्याउ, सुन्तला, बेसारलगायतका सामग्री प्रसादका रूपमा चढाइन्छन् । बाँसका डालो र सुपलीमा सजाइएका प्रसाद सामग्रीले छठ घाटलाई थप आकर्षक बनाएका थिए ।

धार्मिक विश्वासअनुसार सूर्यदेव र छठी माताको आराधना गर्दा परिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा सन्तानको दीर्घायु प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ । मनोकामना पूरा हुने तथा परिवारको कल्याण हुने आस्थाका साथ महिला र पुरुष दुवैले छठको कठोर व्रत बस्ने गरेका छन् ।

धार्मिक आस्थासँगै सामाजिक एकताको पर्व
छठ केवल धार्मिक अनुष्ठानमा सीमित पर्व होइन । यो सामाजिक सद्भाव, पारिवारिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानको समेत प्रतीक हो । छठ घाटमा जात, धर्म, वर्ग र आर्थिक अवस्थाको भिन्नताभन्दा माथि उठेर सबै समुदायका मानिस एकै ठाउँमा भेला हुन्छन् ।

घाट निर्माण, सरसफाइ, सजावट तथा व्यवस्थापनमा स्थानीय युवा, सामाजिक संघसंस्था र सर्वसाधारणको सामूहिक सहभागिता देखिन्छ । रोजगारी, अध्ययन तथा अन्य कारणले घरबाहिर रहेका मानिससमेत छठ मनाउन गाउँघर फर्किने भएकाले यस पर्वले पारिवारिक पुनर्मिलनको अवसरसमेत प्रदान गर्छ ।

विशेषगरी तराई–मधेसको मौलिक पहिचानसँग जोडिएको छठ पर्व पछिल्लो समय काठमाडौं उपत्यकासहित पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा पनि विस्तार हुँदै गएको छ ।

प्रकृति र वातावरण संरक्षणको सन्देश
 

सूर्यलाई जीवन र ऊर्जाको प्रमुख स्रोतका रूपमा पूजा गरिने छठ पर्वले प्रकृति, जल र वातावरणको महत्त्वसमेत उजागर गर्छ । जलाशयको किनारमा उभिएर सूर्यको उपासना गर्ने परम्पराले स्वच्छ पानी र सफा वातावरणको आवश्यकतालाई स्मरण गराउँछ ।

यद्यपि, पर्वका क्रममा नदी, पोखरी तथा जलाशयमा प्लास्टिक र पूजासामग्री जथाभावी फालिने समस्या पनि देखिने गरेको छ । त्यसैले छठको धार्मिक पवित्रतासँगै वातावरण संरक्षणमा समेत ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ ।

अस्ताउँदो सूर्यलाई पनि उदाउँदो सूर्यसरह श्रद्धा र सम्मानका साथ अर्घ्य अर्पण गरिने छठ पर्वले जीवनमा हरेक अवस्थाको समान महत्त्व हुने सन्देश दिन्छ । यही विशिष्ट धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक विशेषताले छठलाई मधेसको मात्र नभई समग्र नेपाली समाजकै महत्त्वपूर्ण पर्वका रूपमा स्थापित गरेको छ ।