हिंसा र कर्फ्यूको चपेटामा मधेसको जनजीवन, सद्भाव कायम राख्न राष्ट्रपतिदेखि दलका नेताहरूको अपिल

काठमाडौँ(जस)–सुनसरीको देवानगञ्ज गाउँपालिकास्थित कप्तानगञ्जबाट सुरु भएको हिंसात्मक विवादले उग्र रूप लिएपछि मधेस प्रदेशका विभिन्न जिल्लाहरू यतिबेला तनावग्रस्त बनेका छन् । एउटा स्थानीय घटनाको प्रभाव छिमेकी जिल्लाहरूमा समेत फैलिएपछि सामाजिक र धार्मिक सद्भाव बिथोलिने जोखिम बढेको छ । स्थितिलाई नियन्त्रणमा लिन र थप हिंसा हुन नदिन सुनसरी, धनुषा, सिराहा र पर्साका विभिन्न स्थानमा स्थानीय प्रशासनले कफ्र्यु तथा निषेधाज्ञा जारी गरेको छ, जसका कारण जनजीवन निकै कष्टकर र त्रसित बनेको छ ।
सुनसरीमा साउन ११ गतेदेखि सुरु भएको अशान्ति अझै साम्य हुन सकेको छैन । स्थानीय प्रशासनले देवानगञ्जसहित महेन्द्र राजमार्ग आसपासका क्षेत्र र इनरुवा बजारमा समेत कफ्र्यु विस्तार गरेको छ । यता धनुषाको राजधानी जनकपुरधाममा प्रदर्शनले उग्र रूप लिएपछि बिहीबार दिउँसो साढे ३ बजेदेखि अनिश्चितकालीन कफ्र्यु आदेश जारी गरिएको छ । जनकपुर उपमहानगरपालिकाका सबै वडा, लक्ष्मीनिया गाउँपालिका र नगराइन नगरपालिकाका केही क्षेत्रमा सर्वसाधारणको आवागमनमा पूर्ण रोक लगाइएको छ । धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमप्रसाद लुइँटेलका अनुसार सम्भावित मानवीय क्षति र सार्वजनिक सम्पत्तिको रक्षाका लागि यो कडा कदम चालिएको हो ।
सिराहा जिल्लाको अवस्था पनि उस्तै छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय सिराहाले लहान, गोलबजार र चोहर्वा क्षेत्रमा कफ्र्यु जारी गरेको छ । यस्तै, पर्साको वीरगञ्जमा पनि प्रदर्शन हुन सक्ने र सद्भाव बिथोलिन सक्ने आशंकामा निषेधाज्ञा जारी गरिएको छ । वीरगञ्ज महानगरपालिकाका मुख्य चोकहरूमा ५ जनाभन्दा बढी भेला हुन, सभा, जुलुस वा कुनै पनि प्रकारका प्रदर्शन गर्न निषेध गरिएको छ । मधेसका मुख्य सहरहरूमा सुरक्षाकर्मीको बाक्लो उपस्थिति छ भने बजार, शैक्षिक संस्था र यातायात ठप्प प्रायः छन् ।
यो घटनाले राजनीतिक वृत्तमा पनि ठूलो तरङ्ग पैदा गरेको छ । नेपाली कांग्रेसका पूर्व सभापति शेरबहादुर देउवाले विदेशबाटै सामाजिक सञ्चालमार्फत एक वक्तव्य जारी गर्दै मधेसमा देखिएको पछिल्लो गतिविधिप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । देउवाले नेपाली समाजको मौलिक विशेषता नै सहअस्तित्व र आपसी सद्भाव भएको स्मरण गराउँदै सबै नागरिकलाई संयम अपनाउन आग्रह गरेका छन् । उनले हिंसात्मक घटनामा ज्यान गुमाउनेहरूप्रति श्रद्धाञ्जली व्यक्त गर्दै घाइतेहरूको शीघ्र उपचारको माग गरेका छन् । देउवाले सरकारलाई तत्काल राजनीतिक दलहरूसँग सहकार्य गरी हिंसा भड्किन नदिन प्रभावकारी कदम चाल्न सुझाएका छन् ।
मुलुकको अभिभावकीय भूमिकामा रहेका राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले पनि एक विशेष अपिल जारी गर्दै सदियौँदेखि कायम रहेको जातीय र धार्मिक सहिष्णुतालाई बचाउन आह्वान गरेका छन् । राष्ट्रपति पौडेलले भनेका छन्, “नेपालको पहिचान नै आपसी मेलमिलाप र भ्रातृत्व हो, यसलाई कुनै पनि बहानामा खलल पुरÞ्याउनु हुँदैन ।” उनले सरकारलाई घटनाको सत्यतथ्य छानबिन गरी दोषीलाई कडा कारबाही गर्न र आगामी दिनमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन सचेत गराएका छन् ।
पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पनि प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै साम्प्रदायिक तनाव र हिंसात्मक घटनाप्रति दुःख व्यक्त गरेकी छिन् । उनले कुनै एक घटनालाई आधार बनाएर समुदायप्रति अविश्वास र द्वेष फैलाउनु राष्ट्रिय हित विपरीत हुने उल्लेख गरेकी छिन् । भण्डारीले अफवाह र घृणास्पद अभिव्यक्तिको पछि नलाग्न सर्वसाधारणलाई अनुरोध गर्दै कानुनी शासनको सम्मान गर्न जोड दिएकी छिन् । यसैबीच, पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहले पनि ‘सद्भाव सन्देश’ जारी गर्दै मुलुकमा देखिएको द्वन्द्व र विवादले आफूलाई अत्यन्त दुःखी बनाएको बताएका छन् । निर्मल निवासमार्फत जारी सन्देशमा उनले नेपालको निर्माणकालदेखि नै विभिन्न जातजाति र धर्मावलम्बीहरू मिलेर बसेको इतिहास सम्झाउँदै यो विशिष्ट गौरवलाई कसैले पनि क्षति पुरÞ्याउन नहुने बताएका छन् । उनले अवाञ्छित घटना र दुर्घटनाहरू नेपालको मौलिक मूल्य मान्यता विपरीत रहेको भन्दै राष्ट्रिय एकता मजबुत बनाउन सबै नेपालीलाई एकजुट हुन आग्रह गरेका छन् ।
प्रतिपक्षी दल नेकपा (एमाले) का अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले भने सरकारको भूमिकामाथि नै प्रश्न उठाएका छन् । अध्यक्ष ओलीले विज्ञप्ति जारी गर्दै सुनसरीका ओमप्रकाश मेहता र सिराहाका गणेश यादवको सुरक्षाकर्मीको गोली लागेर मृत्यु भएको घटनाप्रति गम्भीर आपत्ति जनाएका छन् । उनले सरकारले अत्यधिक बल प्रयोग गरेको र समस्या समाधानमा उदासीनता देखाएको आरोप लगाएका छन् । “राष्ट्रिय सुरक्षा संवेदनशील अवस्थामा पुग्दा समेत सरकारको मौनता शंकास्पद र भत्र्सनायोग्य छ,” ओलीले भनेका छन् । उनले हिंसात्मक कदम रोकी अविलम्ब संवादको माध्यमबाट निकास खोज्न सरकारलाई चेतावनी दिएका छन् । स्थानीय प्रशासनले कफ्र्यु र निषेधाज्ञाबाट स्थिति नियन्त्रणमा लिने प्रयास गरे पनि नागरिक समाज र राजनीतिक नेतृत्वले समुदायहरूबीच विश्वासको वातावरण बनाउनु पर्ने आवश्यकता देखिएको छ । वीरगञ्जदेखि जनकपुर र इनरुवादेखि लहानसम्मको यो अशान्त वातावरणले समग्र देशकै शान्ति सुरक्षामा चुनौती थपेको छ ।