काठमाडाैं । आज विश्व टेलिभिजन दिवस हो । टेलिभिजन हेर्नु मनोरञ्जन र सूचनाको एक सजिलो माध्यम भए पनि लामो समयसम्म वा असन्तुलित तरिकाले हेर्दा यसले शारीरिक तथा मानसिक स्वास्थ्यमा विभिन्न असर पार्न सक्छ।
तर सुरक्षित र स्वस्थ तरिकाले टेलिभिजन हेर्न अपनाउनुपर्ने सावधानी तथा यसका सम्भावित असरहरूका बारेमा पनि उत्तिकै जानकार हुनु पर्छ ।
टेलिभिजन हेर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
उचित दूरी राख्नुहोस्: स्क्रिनको आकारअनुसार आँखाबाट उपयुक्त दूरीमा बस्नुहोस्। सामान्यतया ३२ देखि ४३ इन्च को टिभी भए करिब ५ देखि ७ फिट र ५० इन्चभन्दा ठूलो भए ८ देखि १० फिट वा सोभन्दा बढी दूरी राख्नु राम्रो मानिन्छ।
कोठाको उज्यालो मिलाउनुहोस्: पूरै अँध्यारो कोठामा वा स्क्रिनमा सिधै टल्कने (Glare) चर्को उज्यालोमा टिभी नहेर्नुहोस्। कोठामा मध्यम र सन्तुलित प्रकाश हुँदा आँखामा कम तनाव पर्छ।
बस्ने आसन सही राख्नुहोस्: ढाड सीधा रहने गरी कुर्सी वा सोफामा आरामदायी तरिकाले बस्नुहोस्। टिभीको स्क्रिन आँखाको तह (Eye Level) मा वा थोरै तल रहँदा घाँटी र ढाड दुख्न पाउँदैन।
समयसीमा र ब्रेक लिनुहोस्: लगातार धेरै बेर नहेर्नुहोस्। प्रत्येक २०–३० मिनेट वा एउटा कार्यक्रम सकिएपछि आँखालाई आराम दिन टाढा हेर्ने, उठेर हिँडडुल गर्ने वा पानी पिउने बानी बसाल्नुहोस्।
सुत्ने समयभन्दा अगाडि बन्द गर्नुहोस्: सुत्नुभन्दा कम्तीमा १ घण्टाअगाडि टिभी बन्द गर्नुहोस्, ताकि स्क्रिनको उज्यालो र उत्तेजक दृश्यले निद्रामा बाधा नपुर्याओस्।
बालबालिकाको हेराइमा निगरानी गर्नुहोस्: साना बालबालिकालाई उमेर सुहाउँदो सामग्री मात्र देखाउनुहोस् र उनीहरूको स्क्रिन समय सीमित राख्नुहोस्।
स्वास्थ्यमा पार्ने सम्भावित असरहरूका बारेमा पनि जानकारी लिनुहाेस् ।
शारीरिक असर
आँखामा तनाव र सुख्खापन: लामो समय एकटकले स्क्रिन हेर्दा आँखा कम झिम्किन्छ, जसले गर्दा आँखा पोल्ने, सुख्खा हुने, धमिलो देखिने र टाउको दुख्ने समस्या हुन सक्छ।
शारीरिक निष्क्रियता र तौल वृद्धि: धेरै बेर बसिरहँदा शारीरिक व्यायाम कम हुन्छ, मेटाबोलिज्म सुस्त हुन सक्छ र अनावश्यक खाजा खाने बानीले तौल बढ्ने तथा दीर्घकालीन जीवनशैलीजन्य समस्याको जोखिम बढाउन सक्छ।
ढाड, गर्दन र जोर्नी दुखाइ: बांगिएर वा लम्पसार परेर लामो समय बस्दा मेरुदण्ड, गर्दन र कम्मरमा दबाब परी दुखाइ हुन सक्छ।
निद्रामा गडबडी: राति अबेरसम्म टिभी हेर्दा निद्रा ढिलो लाग्ने, निद्रा अपूरो हुने वा गुणस्तर घट्ने असर देखिन सक्छ।
मानसिक र बालबालिकामा पर्ने असर
तनाव वा चिडचिडाहट: अत्यधिक नकारात्मक, हिंसात्मक वा उत्तेजक समाचार तथा कार्यक्रमले कतिपय व्यक्तिमा चिन्ता, डर वा चिडचिडाहट बढाउन सक्छ।
एकाग्रता र सिकाइमा प्रभाव: बालबालिकामा अत्यधिक टिभी हेर्ने बानीले ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता, संवाद/भाषाको विकास र बाहिरी खेल्कुद तथा सामाजिक अन्तरक्रियामा कमी ल्याउन सक्छ।