रणवीर कपुरको ‘रामायण’ हेर्नु अघि यो समीक्षा पढ्नुहोस्

मुम्बई । भारतीय सिनेमामा ‘रामायण’ लाई पुनः प्रस्तुत गर्नुभन्दा ठूलो चुनौती सायदै अरू कुनै होला।

यो यस्तो कथा हो, जसका बारेमा दर्शकहरूलाई छुट्टै परिचय दिइरहनु पर्दैन। यसका पात्रहरू पुस्ताौंदेखि भारतीयहरूको घर-आँगन, दैनिक कुराकानी र सामूहिक कल्पनामा जीवित छन्। त्यसैले, यहाँ असली परीक्षा यो होइन कि कुनै चलचित्र निर्माताले यसको संसारलाई कति भव्य रूपमा पुनर्निर्माण गर्न सक्छन्, बरु मुख्य कुरा त यो हो कि त्यहाँ दर्शकका लागि अनुभव गर्न लायक केही नयाँ कुरा छ कि छैन।

नितेश तिवारीको ‘रामायण’ ले यो चुनौतीलाई राम्ररी बुझेको छ। चलचित्रका सबैभन्दा रोचक क्षणहरू तब आउँछन्, जब यसले पात्रहरूबारे पहिलेदेखि चलिआएका परम्परागत बुझाइहरूभन्दा माथि उठेर दर्शकलाई आश्चर्यचकित पार्ने अवसर सिर्जना गर्छ। यद्यपि, कथावाचनको पाटोमा यो सधैं पूर्ण भने छैन, तर यस महाकाव्यलाई अलि फरक दृष्टिकोणबाट हेर्ने एउटा इमानदार प्रयास भने पक्कै गरिएको छ।

वाल्मीकिद्वारा रचित महाकाव्यमा आधारित यस चलचित्रको निर्देशन नितेश तिवारीले गरेका हुन्। यसको पटकथा श्रीधर राघवनसँग मिलेर लेखिएको छ भने संवादहरू श्रेयस जैनसँगको सहकार्यमा तयार पारिएका छन्।

सामान्यतया एकोहोरो वा सीधा क्रममा सुनाइने यस परिचित कथामा, यस चलचित्रको लेखनले केही नयाँपन वा विशिष्टता खोज्ने प्रयास गरेको छ। कथालाई एकपछि अर्को स्थापित घटनाक्रममा मात्र सीमित नराखी, यसले पात्रहरूका पछाडिका प्रेरणा, उनीहरूबीचका सम्बन्ध र भावनात्मक पक्षहरूलाई खोतल्ने काम गरेको छ, जसले गर्दा दर्शकहरूले यी पात्रहरूसँग अझ बढी आत्मीयता महसुस गर्न सक्छन्। यो प्रयास विशेष गरी रावण, सीता र लक्ष्मणलाई प्रस्तुत गर्ने शैलीमा स्पष्ट रूपमा देखिन्छ।

चलचित्रले रावणलाई सुरुमै स्थापित गरेर एउटा साहसी निर्णय लिएको छ। देवताहरूसँगको उनको युद्ध र तीन लोकको स्वामी बन्ने उनको यात्राले, भगवान रामको कथा पूर्ण रूपमा अघि बढ्नुअघि नै खलनायकको विशाल स्वरूपलाई स्थापित गरिदिन्छ। यशले रावणको भूमिकामा क्रोध, अधिकार र महत्त्वाकांक्षाको एक अद्भुत संयोजन प्रस्तुत गरेका छन्। उनले कुनै शब्द नबोलीकनै पनि निकै शक्तिशाली प्रभाव छोड्न सफल भएका छन्।

यो पटकथाले राक्षस समुदायभित्र समानता ल्याउने रावणको चाहनालाई उजागर गर्छ, जहाँ उनका प्रजाले पनि आफ्ना शासक सरह नै सांसारिक तथा भौतिक सुविधाहरू उपभोग गर्न पाऊन् भन्ने उनी चाहन्छन्। प्रायः अहंकार र सत्ताको भोकले चिनिने पात्रमा यस्तो वैचारिक पक्ष थपिनु निकै रोचक छ। चलचित्रले रावणलाई उसका कार्यहरूबाट मुक्त त गर्दैन, तर उसको दृष्टिकोणलाई भने प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्छ। यसले रामसँग हुने उसको अन्तिम भिडन्तलाई एक शक्तिशाली शक्तिविरुद्धको लडाइँका रूपमा चित्रण गर्छ।

रामायणको सबैभन्दा नवीन व्याख्या सीताको सन्दर्भमा देखिन्छ। उनी केवल रामसँगको सम्बन्ध वा लक्ष्मणको जीवनमा रहेको उनको स्थानका आधारमा मात्र परिभाषित छैनन्; उनका आफ्नै विचार, मान्यता र बलियो आत्मबोध छ। पञ्चवटीमा, उनी राम र लक्ष्मणसँगै मिलेर राक्षसहरूसँग लड्छिन्। उनी केवल अरूबाट सुरक्षाको अपेक्षा गर्ने पात्र होइनन्, उनी आफैंमा सक्षम योद्धा हुन्, जसले रावणसामु झुक्न अस्वीकार गर्छिन्। यस भूमिकामा साई पल्लवीको अभिनय दिव्य छ। उनले सीताको शालीनता र गरिमालाई जीवन्त बनाएकी छिन्, तर यी गुणहरू मात्र उनको पहिचान बन्न भने दिएकी छैनन्। उनको कोमलताभित्र शक्ति छ र उनको व्यवहारमा दृढ विश्वास झल्किन्छ। चलचित्रले सीतालाई पूर्णता प्रदान गरेको छ, जुन यसको एउटा ठूलो उपलब्धि हो।

रवि दुबेले लक्ष्मणको पात्रमा एक सुखद नवीनता ल्याएका छन्। यो पात्र चञ्चल छ र कहिलेकाहीँ रिसाहा पनि देखिन्छ। आफ्ना दाजुलाई वनवास पठाएकोमा कैकेयीप्रति उनको आक्रोशले उनलाई एक वास्तविक मानवीय स्वरूप दिन्छ। भगवान रामसँगको अन्तरक्रियामा उनमा कान्छो भाइको जस्तो अधीरता देखिन्छ, र रामलाई उनलाई कसरी सम्हाल्ने भन्ने राम्ररी थाहा छ। उनीहरूको सम्बन्धमा आत्मीयता र हास्य छ, तर यसमा रहेको गहिरो श्रद्धाभाव भने कायमै छ। पर्दामा प्रायः गम्भीर रूपमा देखाइने लक्ष्मणको चरित्रलाई यस चलचित्रले निकै सुन्दर र फरक ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ।

भगवान रामको भूमिकामा, रणवीर कपुरलाई चलचित्रमा पूर्ण रूपमा घुलमिल हुन केही समय लाग्छ। दर्शकहरूले मन पराउने परिचित रणवीर कहिलेकाहीँ झल्किन्छन्, तर भावनात्मक दृश्यहरूमा उनको पकड निकै प्रभावशाली छ। जब वनवासको यात्रा सुरु हुन्छ, चलचित्रले अन्ततः आफ्नो भावनात्मक केन्द्रबिन्दु फेला पार्छ। वनवासको भार, परीक्षामा परेका सम्बन्धहरू र कर्तव्य पालना गर्दा चुकाउनुपर्ने व्यक्तिगत मूल्यले कपुरलाई आफ्नो उत्कृष्ट अभिनय प्रस्तुत गर्ने अवसर दिन्छ। पटकथाले कथाको भावनात्मक पक्षलाई अगाडि आउन दिँदा उनी विशेष रूपमा प्रभावशाली देखिन्छन्; यद्यपि, चलचित्रको सुरुवाती भागमा यस्तो भावनात्मक गहिराइ स्थापित गर्न भने केही सङ्घर्ष गरेको देखिन्छ।

पहिलो ३० मिनेट दृश्यका हिसाबले निकै आकर्षक छन्, तर कथा भने विभिन्न घटनाहरूको शृङ्खला र तीव्र गतिमा दृश्य परिवर्तन हुने शैलीमा अघि बढ्छ। परिचित घटनाहरू एकपछि अर्को गर्दै यति छिटो आउँछन् कि दर्शकलाई कथा र पात्रहरूसँग जोडिने मौका नै मिल्दैन। विशेष गरी शूर्पणखासँग सम्बन्धित अंश निकै कमजोर ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ। उनको प्रवेश, भगवान रामसँगको भेट र उनलाई विवाहका लागि मनाउने प्रयासहरूमा कुनै स्वाभाविक प्रवाह देखिँदैन। रकुल प्रीत सिंह पनि यस पात्रमा पूर्ण रूपमा घुलमिल हुन सङ्घर्ष गरिरहेको देखिन्छिन्।

वनवासतर्फको यात्राले चलचित्रको अनुभवलाई धेरै हदसम्म बदल्छ। हान्स जिमर र ए.आर. रहमानको सङ्गीतले चलचित्रलाई एक भव्य ध्वनि पहिचान दिएको छ, विशेष गरी ती दृश्यहरूमा जहाँ भावनात्मक पक्षहरू मुख्य रूपमा अगाडि आउँछन्। उनीहरूको सहकार्य चलचित्रको सबैभन्दा बलियो पक्षमध्ये एक हो, यद्यपि कतिपय क्षणहरूमा सङ्गीतले अझ उच्च तीव्रताको माग गरे पनि त्यहाँ केही कमी महसुस हुन्छ।

‘रामायण’ एक्सनका हिसाबले निकै उत्कृष्ट छ। एक्सन निर्देशकहरू टेरी नोटरी र गाइ नोरिसले लडाइँका दृश्यहरूमा भव्यता र सूक्ष्मता ल्याएका छन्। शूर्पणखाको सेनासँगको युद्ध तथा जटायु र रावणबीचको भिडन्त निकै राम्रोसँग प्रस्तुत गरिएको छ, जसमा पात्रहरूको चाल र शारीरिक जोखिम स्पष्ट रूपमा झल्किन्छ। छायाँकार पङ्कज कुमार र महेश लिमयेले यस संसारको विशालतालाई क्यामेरामा कैद गरेका छन् भने प्रोडक्सन डिजाइनरहरू राम्से एभरी, रवि बन्सल, सुब्रत चक्रवर्ती र अमित रायले यसलाई भव्य र विशाल दृश्य स्वरूप दिएका छन्।

रिम्पल नरुला, हरप्रित नरुला, अजय कुमार र सानिया सरढरियाद्वारा तयार पारिएका पोसाकहरूले पात्रहरूलाई उनीहरूको संसारसँग पूर्ण रूपमा एकाकार गराएका छन्। हुजेफा लोकन्डवालाको तीव्र सम्पादन शैलीले भने कतिपय ठाउँमा कथाको भावनात्मक गहिराइलाई दर्शकसम्म पुग्नबाट रोकेको छ। ड्यान ग्लास भिजुअल इफेक्ट्सको सुपरिवेक्षण गर्छन्, जसले यस भव्य दृश्यको विशालता बढाउन योगदान पुर्‍याउँछन्।

‘रामायण’ मा कमजोरीहरू नभएका होइनन्। जब दर्शकहरूलाई पहिले नै कथाको व्यापक पाटो थाहा हुन्छ, पटकथाले यसको भावनात्मक यात्रालाई ताजा महसुस गराउन कडा परिश्रम गर्नुपर्छ। फिल्मले सधैं त्यो व्यवस्थापन गर्न सक्दैन। पात्रहरूको असमान संयोजनले यसलाई आवश्यक भावनात्मक स्थिरता प्राप्त गर्नबाट रोक्छ।

सकारात्मक पक्षमा, लेखकहरू प्रशंसाका योग्य छन् किनभने फिल्मका सबैभन्दा बलियो छनौटहरू नै यसका सबैभन्दा प्रभावशाली पक्ष हुन्— लड्ने सीता, मानव हुन अनुमति दिइएको लक्ष्मण, र शक्तिको भोक र सीताप्रतिको आशक्तिभन्दा बाहिरको विचारधारा भएको रावण। साई पल्लवी र यशले स्थायी छाप छोड्छन्, जबकि रणवीर कपूरले फिल्म अन्ततः गम्भीर मोडमा पुग्दा आफ्नो उत्कृष्ट अभिनय प्रस्तुत गर्छन्। यसले सधैं सही लय फेला पार्दैन, तर जब यो हुन्छ, ‘रामायण’ ले धेरै पटक भनिसकिएका परिचित कथाहरूमा पनि अझै नयाँ कुरा भन्न सकिन्छ भन्ने कुराको एक आकर्षक अनुभूति गराउँछ।