निगमको निमित्त महाप्रबन्धकमा जनकराज कालाखेती, सुधारको धेरै अपेक्षा

काठमाडौं । नेपाल वायुसेवा निगमको निमित्त महाप्रबन्धकको जिम्मेवारी नायब महाप्रबन्धक जनकराज कालाखेतीले पाएका छन्। संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले कालाखेतीलाई अर्को व्यवस्था नभएसम्मका लागि निगमको निमित्त महाप्रबन्धकको जिम्मेवारी दिएको हो।

मन्त्रालयको प्रशासन शाखाले भदौ १९ गते निगमलाई पठाएको पत्रमा नेपाल वायुसेवा निगमका कर्मचारीको सेवासर्तसम्बन्धी विनियमावली, २०५५ को विनियम ३४ बमोजिम आर्थिक तथा प्रशासनिक अधिकार प्रयोग गर्ने गरी कालाखेतीलाई निमित्त महाप्रबन्धक तोकिएको उल्लेख छ।

निगमको नेतृत्वमा पछिल्लो समय देखिएको कानुनी अन्योल र व्यवस्थापकीय संक्रमणका बीच अनुभवी अधिकारीलाई जिम्मेवारी दिइनुलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। कालाखेती यसअघि पनि निगमको व्यवस्थापकीय नेतृत्व सम्हालिसकेका अधिकारी हुन्। निगमको आन्तरिक संरचना, कार्यप्रणाली र व्यवस्थापकीय चुनौतीलाई नजिकबाट बुझेका कारण उनलाई पुनः नेतृत्वको जिम्मेवारी दिइएको हो।

कालाखेतीको नियुक्तिसँगै निगमभित्र सुधारको अपेक्षा पनि बढेको छ। लामो समयदेखि विभिन्न व्यवस्थापकीय तथा व्यावसायिक चुनौती झेल्दै आएको निगमलाई अहिले स्थिर नेतृत्वसँगै परिणाममुखी व्यवस्थापनको आवश्यकता छ। यस्तो अवस्थामा संस्थाभित्रकै अनुभवी अधिकारीलाई नेतृत्वमा ल्याउँदा तत्कालीन समस्या पहिचान गरी निर्णय प्रक्रियालाई गति दिन सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।

निगमका लागि अहिलेको मुख्य चुनौती नेतृत्वमा को आयो भन्नेभन्दा पनि नेतृत्वले कस्तो परिणाम दिन्छ भन्ने हो। जहाजको अधिकतम उपयोग, उडान सञ्चालनमा प्रभावकारिता, आर्थिक अनुशासन, सञ्चालन खर्च नियन्त्रण, जनशक्ति व्यवस्थापन, यात्रु सेवा सुधार तथा व्यावसायिक विस्तारजस्ता विषयमा ठोस परिणाम देखाउनुपर्ने जिम्मेवारी कालाखेतीको काँधमा आएको छ।

निगमको व्यवस्थापनमा देखिँदै आएको अस्थिरताले संस्थागत निर्णय प्रक्रियामा समेत असर पार्ने गरेको अवस्थामा अनुभवी नेतृत्वले त्यसलाई चिर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। कालाखेतीले निगमभित्रको लामो अनुभवलाई व्यवहारिक निर्णय र परिणाममुखी कार्ययोजनामा रूपान्तरण गर्न सके व्यवस्थापनमा सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ।

विशेषगरी निगमका उपलब्ध स्रोतसाधनको अधिकतम उपयोग र सञ्चालन दक्षता अभिवृद्धि अहिलेको प्राथमिकता बन्नुपर्ने देखिन्छ। राष्ट्रिय ध्वजावाहकका रूपमा निगमले आन्तरिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउन व्यावसायिक रणनीति आवश्यक छ। त्यसका लागि सञ्चालनमा रहेका स्रोतसाधनको प्रभावकारी व्यवस्थापनसँगै बजारको मागअनुसार सेवा विस्तार र यात्रुमैत्री सेवा प्रणाली विकास गर्नुपर्ने चुनौती छ।

त्यस्तै, निगमको आर्थिक पक्ष सुधार गर्नु पनि कालाखेतीका लागि सहज विषय होइन। आम्दानी वृद्धि, खर्च नियन्त्रण र वित्तीय अनुशासनलाई समानान्तर रूपमा अघि बढाउन नसके व्यवस्थापनमा गरिने अन्य सुधारले अपेक्षित परिणाम दिन सक्दैन। त्यसैले आर्थिक तथा प्रशासनिक अधिकारसहित जिम्मेवारी पाएका कालाखेतीले तत्कालीन र दीर्घकालीन दुवै पक्षलाई सन्तुलित ढंगले अघि बढाउनुपर्ने देखिन्छ।

निगमको जनशक्ति व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ। संस्थामा उपलब्ध अनुभव र दक्षतालाई परिणाममुखी काममा परिचालन गर्ने, जिम्मेवारी तथा जवाफदेहिता स्पष्ट बनाउने र कर्मचारी तथा व्यवस्थापनबीच विश्वासको वातावरण निर्माण गर्न सके कार्यसम्पादनमा सुधार ल्याउन सकिन्छ।

कालाखेतीप्रति देखिएको अपेक्षाको प्रमुख आधार भनेको उनको संस्थागत अनुभव हो। निगमभित्रै लामो समयदेखि काम गरेका र यसअघि पनि व्यवस्थापकीय नेतृत्व सम्हालिसकेका अधिकारी भएकाले निगमका समस्या र सम्भावनाबारे उनी जानकार छन्। त्यसैले उनलाई समस्याको पहिचान गर्नुभन्दा समाधानलाई कार्यान्वयनमा लैजानुपर्ने चुनौती बढी छ।

तर नेतृत्वलाई परिणाम दिन संस्थागत वातावरण पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। मन्त्रालय र सम्बन्धित निकायबाट आवश्यक सहयोग, स्पष्ट अधिकारक्षेत्र तथा निर्णयमा व्यावसायिक स्वतन्त्रता प्राप्त भए मात्र व्यवस्थापनले प्रभावकारी काम गर्न सक्छ। नेतृत्वलाई जिम्मेवारी दिने तर निर्णय कार्यान्वयनमा अनावश्यक अवरोध सिर्जना गर्ने प्रवृत्तिले निगम सुधारको लक्ष्य पूरा हुन सक्दैन।

कालाखेतीले पाएको जिम्मेवारीलाई निगमको नियमित नेतृत्व परिवर्तनको अर्को घटनाका रूपमा मात्र नहेरी सुधारको अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्ने देखिन्छ। उनले तत्काल गर्न सकिने सुधारलाई प्राथमिकतामा राख्दै स्पष्ट कार्ययोजना अघि बढाउन सके त्यसले निगमभित्र सकारात्मक सन्देश दिन सक्छ।

राष्ट्रिय ध्वजावाहकको सुधार केवल एउटा संस्थाको व्यवस्थापन सुधारमा सीमित विषय होइन। नेपालको पर्यटन प्रवद्र्धन, अन्तर्राष्ट्रिय हवाई सम्पर्क र मुलुकको प्रतिष्ठासँग समेत निगमको भूमिका जोडिएको छ। त्यसैले निगमलाई सक्षम, प्रतिस्पर्धी र व्यावसायिक बनाउनु राज्यकै महत्वपूर्ण दायित्व हो।

कालाखेतीलाई जिम्मेवारी दिँदा मन्त्रालयले उनको अनुभव र कार्यक्षमतामाथि भरोसा गरेको देखिन्छ। अब त्यो भरोसालाई परिणाममा बदल्ने जिम्मेवारी स्वयं कालाखेतीको काँधमा आएको छ।

निगमले खोजेको कुरा अहिले अर्को नेतृत्व परिवर्तन होइन, स्थिरता, स्पष्ट निर्णय र देखिने परिणाम हो। कालाखेतीसँग संस्थागत अनुभव छ; अब त्यसलाई निगम सुधारको गतिमा बदल्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने नै उनको नेतृत्वको वास्तविक परीक्षा हुनेछ।