जेठमै ६१ हजार नेपालीले लिए श्रम स्वीकृति : मलेसिया पहिलो गन्तव्य, खाडीमा अझै उच्च निर्भरता

काठमाडौँ ,नेपालमा रोजगारीका अवसर सीमित बन्दै जाँदा वैदेशिक रोजगारप्रति युवाको आकर्षण झन् बढिरहेको देखिएको छ। सरकारले स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना, उद्यमशीलता प्रवर्द्धन र विदेशिएका युवालाई फर्काउने भाषण गरिरहे पनि वास्तविकता भने फरक देखिएको छ। वैदेशिक रोजगार विभागले सार्वजनिक गरेको जेठ २०८३ (मे १५ देखि जुन १४, २०२६) को तथ्यांकले नेपाली श्रमिकको विदेश मोह अझै तीव्र रहेको स्पष्ट संकेत गरेको छ।

विभागको तथ्यांक अनुसार एक महिनाको अवधिमा मात्रै ६१ हजार ७२ जना नेपालीले वैदेशिक रोजगारीका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्। यो संख्या पछिल्ला महिनाको तुलनामा उल्लेख्य रहेको मानिएको छ। श्रम स्वीकृति लिनेहरूमध्ये ५३ हजार ६९८ पुरुष तथा ७ हजार ३७४ महिला रहेका छन्। यसले नेपाली श्रम बजारमा पुरुषको सहभागिता अझै बढी भए पनि महिलाको विदेश यात्रामा पनि निरन्तर वृद्धि भइरहेको देखाउँछ।

तथ्यांकले फेरि एकपटक मलेसिया नेपाली श्रमिकको सबैभन्दा ठूलो गन्तव्य बनेको पुष्टि गरेको छ। जेठ महिनामा मात्रै १४ हजार १९२ जना नेपालीले मलेसियाका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्। जसमध्ये ८ हजार १७० जना संस्थागत श्रम प्रक्रियामार्फत मलेसिया गएका छन् भने बाँकी व्यक्तिगत वा अन्य प्रक्रियाबाट गएका देखिन्छन्। पछिल्लो समय मलेसियामा उत्पादन, निर्माण, सेवा तथा कारखाना क्षेत्रमा नेपाली श्रमिकको माग पुनः बढ्दै गएको श्रम बजार विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

मलेसियापछि नेपाली श्रमिकको दोस्रो ठूलो गन्तव्यका रूपमा United Arab Emirates (यूएई) देखिएको छ, जहाँ १२ हजार ४५५ जनाले श्रम स्वीकृति लिएका छन्। त्यसमध्ये ३ हजार ३५१ जना संस्थागत रूपमा गएका छन्। त्यसैगरी Qatar मा १० हजार २१० जना तथा Saudi Arabia मा ७ हजार ५१९ जना नेपालीले श्रम स्वीकृति प्राप्त गरेका छन्। यी देशहरूमा क्रमशः २ हजार १९८ र २ हजार ५६५ जना संस्थागत रूपमा श्रम बजारमा प्रवेश गरेका छन्।

यसरी हेर्दा मलेसिया, यूएई, कतार र साउदी अरब गरी चार प्रमुख गन्तव्य मुलुकमै ४४ हजारभन्दा बढी नेपाली श्रमिक केन्द्रित भएको देखिन्छ। यसले नेपालको वैदेशिक रोजगार संरचना अझै पनि खाडी मुलुक र मलेसियामै अत्यधिक निर्भर रहेको स्पष्ट पार्छ। वर्षौंदेखि विविधीकरणको बहस भए पनि श्रम गन्तव्यमा उल्लेख्य परिवर्तन आउन सकेको छैन।

युरोपतर्फ बढ्दो आकर्षण, व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिमा तीव्र वृद्धि

यता पछिल्लो समय युरोपेली मुलुकहरूप्रति नेपाली युवाको आकर्षण पनि उल्लेख्य रूपमा बढ्दै गएको देखिएको छ। विशेषगरी Romania नेपाली श्रमिकको नयाँ रोजाइ बन्दै गएको छ। जेठ महिनामा मात्रै २ हजार ५१५ जनाले रोमानियाका लागि श्रम स्वीकृति लिएका छन्। तर चासोको विषय के छ भने रोमानियामा संस्थागत रूपमा श्रमिक पठाउने संख्या शून्य देखिएको छ भने व्यक्तिगत रूपमा मात्रै २ हजार १२६ जना पुगेका छन्। यसले व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिमार्फत युरोप पुग्ने प्रवृत्ति तीव्र बनेको संकेत गर्छ।

त्यस्तै Japan मा १ हजार ७५९ जना नेपालीले श्रम स्वीकृति लिएका छन्। जसमध्ये २१६ जना संस्थागत रूपमा गएका छन् भने ठूलो संख्या व्यक्तिगत माध्यमबाट विदेशिएको देखिन्छ। पछिल्लो समय भाषा सीप, प्राविधिक तालिम तथा अध्ययनसँगै रोजगारी अवसरका कारण जापान नेपाली युवाको आकर्षक गन्तव्य बन्दै गएको छ।

यस्तै Cyprus मा पनि उल्लेख्य संख्या पुगेको देखिन्छ। विभागीय तथ्यांक अनुसार ९१९ जना संस्थागत रूपमा साइप्रस गएका छन् भने व्यक्तिगत रूपमा जानेको संख्या अत्यन्त न्यून रहेको छ।

स्वदेशमा रोजगारी अभाव, विदेश पलायनको चाप उस्तै

नेपालभित्र पर्याप्त रोजगारी सिर्जना हुन नसक्नु, उद्योगधन्दा विस्तार नहुनु, न्यून आम्दानी, राजनीतिक अस्थिरता तथा भविष्यप्रतिको अन्योलले गर्दा वैदेशिक रोजगार अझै लाखौँ युवाको बाध्यता र विकल्प बनेको छ। सरकार र राजनीतिक नेतृत्वले विदेशिएका युवालाई फर्किन आह्वान गरिरहेका बेला व्यवहारिक रूपमा भने दैनिक हजारौँ युवा श्रम बजार खोज्दै विदेशी भूमितर्फ लागिरहेका छन्।

चिन्ताको अर्को विषय के देखिएको छ भने जेठ महिनामा हजारौँ नेपाली कामदारलाई नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको औपचारिक प्रक्रिया छलाएर भारतका विभिन्न विमानस्थल हुँदै वैदेशिक रोजगारमा पठाइएको घटनाले थप प्रश्न उठाएको छ। श्रमिकलाई घण्टौँ सडक यात्रा गराएर सीमावर्ती नाका हुँदै भारत पुर्‍याइ विभिन्न मुलुक पठाउने प्रवृत्तिले मानव तस्करी, ठगी तथा श्रमिक सुरक्षामाथि गम्भीर चुनौती थपिएको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ।

वैदेशिक रोजगार नेपाली अर्थतन्त्रको प्रमुख आधार बनेको रेमिट्यान्सको स्रोत भए पनि स्वदेशभित्र रोजगारीको दिगो वातावरण निर्माण गर्न नसक्दा युवाशक्ति निरन्तर विदेशिनु देशको दीर्घकालीन आर्थिक र सामाजिक चुनौतीका रूपमा देखिएको छ। अहिलेको तथ्यांकले फेरि एकपटक देखाएको छ—भाषणमा स्वदेश फर्काउने कुरा भए पनि यथार्थमा नेपाली युवाको भीड अझै त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल र भारतीय ट्रान्जिट मार्गतर्फ नै दौडिरहेको छ।