महाधिवेशनपछि कांग्रेसमा भूकम्प: पुरानो संरचनाको अस्थित्वबिहीन

नेपाली कांग्रेसको चारतारे झण्डा बोकेको इतिहास केवल सत्ता र प्रतिपक्षको उतार–चढावको कथा मात्र होइन, यो देशको लोकतान्त्रिक चेतनाको निरन्तर संघर्षको दस्तावेज पनि हो। त्यही इतिहासको एउटा निर्णायक मोडमा निर्वाचन आयोगले विशेष महाधिवेशनपछिको धारलाई मान्यता दिंदै गरेको निर्णयले केवल संगठनात्मक विवादको टुंगो लगाएको छैन, यसले कांग्रेसभित्र गहिरो रूपमा जरा गाडेर बसेको ‘हजुरी प्रथा’को अन्त्यलाई पनि औपचारिक बनाएको छ। नेताको नाममा होइन, विधि र प्रक्रियाको नाममा पार्टी चल्नुपर्छ भन्ने आवाजलाई यस निर्णयले ऐतिहासिक वैधता दिएको छ, जसको अर्थ केवल कांग्रेसका लागि होइन, समग्र नेपाली राजनीतिक संस्कृतिका लागि दूरगामी छ।

यो निर्णयसँगै कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिँदै आएको शक्ति–केन्द्रित राजनीति कमजोर हुँदै गएको संकेत स्पष्ट देखिन्छ। पार्टीभित्र बहस भन्नासाथ व्यक्ति केन्द्रित आरोप–प्रत्यारोप, गुटगत हिसाबकिताब र ‘को कसको मान्छे’ भन्ने प्रश्नले स्थान ओगट्थ्यो। तर पछिल्ला वर्षहरूमा त्यो प्रवृत्तिलाई चुनौती दिने आवाज सशक्त हुँदै गयो, र त्यसको अग्रपङ्क्तिमा देखिए गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मा। उनीहरूले बहसको केन्द्र व्यक्तिबाट हटाएर संरचना, नीति र भविष्यको दिशातर्फ मोड्ने प्रयत्न गरे, जसले कांग्रेसभित्र नयाँ राजनीतिक भाषा जन्मायो।

गगन थापाको राजनीतिक उभार केवल युवा उमेरको कारण होइन, न त उनी बोलेका नाराहरूको तीखोपनकै कारण हो। उनको विशेषता भनेको आक्रोशभन्दा तर्क, विरोधभन्दा विकल्प र भावनाभन्दा नीति अगाडि राख्ने शैली हो। उनले पार्टी नेतृत्वको आलोचना गर्दा पनि व्यक्तिगत कटाक्षभन्दा संस्थागत कमजोरी औँल्याउने बाटो रोजे। यही कारण, उनी केवल युवा पुस्ताका प्रतिनिधि मात्र रहेनन्; उनी कांग्रेसलाई वैचारिक रूपमा पुनर्जीवित गर्न चाहनेहरूको साझा आवाज बन्दै गए।

विश्वप्रकाश शर्माको भूमिकालाई पनि यसै सन्दर्भमा हेर्नु आवश्यक छ। उनी राजनीतिक संवादमा संवेदनशीलता, संगठनात्मक अनुशासन र वैचारिक स्पष्टताको संयोजन देखाउने नेता हुन्। उनले जनतासँग संवाद गर्दा भावनात्मक नारा भन्दा व्यावहारिक प्रश्न उठाए—पार्टी किन कमजोर भयो, जनता किन टाढिँदै गए, र त्यसलाई कसरी सुधार्ने? गगन र विश्वप्रकाशबीचको सहकार्य कुनै आकस्मिक गठजोड होइन; यो कांग्रेसभित्र नयाँ संस्कृतिको साझा आकांक्षा हो।

निर्वाचन आयोगको निर्णयले महाधिवेशनपछिको धारलाई मान्यता दिनु केवल कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नु मात्र होइन, यो राजनीतिक सन्देश पनि हो—पार्टीभित्र लोकतन्त्रको अभ्यास सम्भव छ, र विधि बलियो भयो भने व्यक्तिको प्रभाव स्वतः सीमित हुन्छ। यही सन्देशले ‘हाजुरी प्रथा’को अन्त्यलाई अर्थपूर्ण बनाएको छ। लामो समयसम्म कांग्रेसभित्र नेताको वरिपरि घुम्ने राजनीति हावी थियो, जहाँ विचारभन्दा निष्ठा, बहसभन्दा वफादारी र प्रश्नभन्दा मौनता प्राथमिक हुन्थ्यो। आज त्यो चक्र तोडिएको छ।

गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माले यही मौनतालाई प्रश्नमा बदले। उनीहरूले पार्टीभित्र असहमति राख्नु गद्दारी होइन, सुधारको आधार हो भन्ने सन्देश दिए। यसले धेरै कार्यकर्ता र नेता–कार्यकर्ताहरूलाई बोल्ने साहस दियो। कांग्रेसको इतिहासमा यस्ता क्षणहरू विरलै आएका छन्, जहाँ आन्तरिक सुधारको आवाजले यति ठूलो वैधता पाएको होस्।

आज गगन–विश्वप्रकाशको जितलाई नेपालले मात्र होइन, विश्वले पनि अर्थपूर्ण रूपमा हेरेको छ भन्ने भनाइ अतिशयोक्ति होइन। दक्षिण एसियाली राजनीतिमा पार्टीभित्रको लोकतान्त्रिक अभ्यास कमजोर हुँदै गएको पृष्ठभूमिमा कांग्रेसभित्र देखिएको यो परिवर्तनले अन्तर्राष्ट्रिय चासो पनि तानेको छ। लोकतन्त्र केवल चुनाव जित्नु होइन, संगठनभित्र पनि लोकतान्त्रिक मूल्य अभ्यास गर्नु हो भन्ने सन्देश यसले दिएको छ।

यो जितलाई व्यक्तिगत सफलतामा सीमित गरेर हेर्नु ठूलो भूल हुनेछ। यो जित वास्तवमा कांग्रेसभित्रको चेतनाको जित हो—त्यो चेतना जसले पार्टीलाई इतिहासको भारबाट मुक्त गर्दै भविष्यतर्फ हेर्न प्रेरित गर्छ। कांग्रेसको चारतारे झण्डा केवल विगतका बलिदानको स्मृति होइन, भविष्यका सम्भावनाको प्रतीक बन्न सक्ने अवस्थामा पुगेको छ।

यद्यपि चुनौती सकिएका छैनन्। संगठनभित्र अझै पनि पुराना प्रवृत्तिहरू पूर्ण रूपमा समाप्त भएका छैनन्। सत्ता–केन्द्रित सोच, गुटगत राजनीति र अवसरवाद अझै कताकतै जीवित छन्। तर फरक यत्ति हो—अब तिनलाई प्रश्न गर्ने साहस पैदा भएको छ। गगन र विश्वप्रकाशको राजनीतिले यही साहसलाई संस्थागत बनाउनुपर्ने चुनौती बोकेको छ।

कांग्रेसलाई वैचारिक रूपमा पुनर्जीवित गर्नु भनेको केवल नेतृत्व परिवर्तन गर्नु होइन; यो नीति, संगठन, कार्यशैली र जनसम्पर्क सबैमा सुधार गर्नु हो। शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, संघीयता र सुशासनजस्ता मुद्दामा कांग्रेसको स्पष्ट र विश्वसनीय दृष्टिकोण आवश्यक छ। गगन थापाको भाषामा देखिने नीति–केन्द्रित सोच र विश्वप्रकाश शर्माको संगठनात्मक दृष्टिले यदि व्यवहारिक रूप लियो भने कांग्रेस फेरि जनताको भरोसाको केन्द्र बन्न सक्छ।

यस सन्दर्भमा महाधिवेशनपछिको धारलाई मान्यता दिने निर्णयले एउटा ढोका खोलेको छ। अब त्यो ढोकाबाट के प्रवेश गर्छ—पुरानो संस्कार कि नयाँ चेतना—त्यो कांग्रेसकै हातमा छ। इतिहासले अवसर दिएको छ; प्रश्न यत्ति हो, कांग्रेसले त्यो अवसरलाई कसरी उपयोग गर्छ?

आजको नेपाली राजनीति निराशा, अविश्वास र थकानले भरिएको छ। जनताले सबै दललाई उस्तै देख्न थालेका छन्। यस्तो अवस्थामा कांग्रेसभित्र देखिएको यो परिवर्तनले आशाको सानो झिल्को देखाएको छ। त्यो झिल्को आगो बन्ने कि निभ्ने—त्यो गगन–विश्वप्रकाश मात्र होइन, सम्पूर्ण कांग्रेसको सामूहिक इच्छाशक्तिमा निर्भर छ।

अन्ततः, यो क्षणलाई केवल व्यक्तिको जित भनेर सीमित गर्नु इतिहासप्रतिको अन्याय हुनेछ। यो त कांग्रेसको आत्ममन्थनको परिणाम हो, जसले पार्टीलाई आफैंसँग प्रश्न गर्न बाध्य बनाएको छ। यदि यो प्रश्न गर्ने संस्कृति जोगिएर अगाडि बढ्यो भने, नेपाली कांग्रेस फेरि एकपटक केवल सत्ता होइन, सिद्धान्त र विश्वासको पार्टीका रूपमा उभिन सक्छ। यही सम्भावनाले आज गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्माको जितलाई नेपाली कांग्रेस,नेपाल र विश्व दुवैका लागि अर्थपूर्ण बनाएको छ।