युवाको आक्रोश कि संस्थागत शक्ति? कांग्रेसको कठोर सन्देश

अब सहानुभूति खोज्ने समय सकिएको छ। अब “परिस्थिति बुझिदिनुस्” भन्ने राजनीति पनि सकिएको छ। सडकमा उभिएको नयाँ पुस्ता आज आँसु होइन, अधिकार खोज्दैछ। राजनीति अब भाषण सुन्ने हल होइन, निर्णय कब्जा गर्ने मैदान बनेको छ। यही मैदानभित्र नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशन उभिएको छ, र यही मैदानको नियमबाट त्यसको मूल्याङ्कन हुनुपर्छ।

नयाँ पुस्ताले धेरै कुरा सहेर आएको छ। बेरोजगारी सहिएको छ, अवसर खोसिएको छ, योग्यतामाथि पहुँच हाबी भएको देखिएको छ, देश छोड्न बाध्य पारिएको छ। तर सबैभन्दा ठूलो पीडा पर्खाइ हो। वर्षौंसम्म पर्ख भनियो, धैर्य गर भनियो, समय आउँछ भनियो। आज त्यो पर्खाइ प्रश्न बनेको छ। समय साँच्चै आउँदै छ कि समय अरूले कब्जा गरिसकेका छन्? यही प्रश्नको ठोक्काइमा विशेष महाधिवेशन देखिनुपर्छ।

बाहिर बसेर टिप्पणी गर्नेहरू भन्छन्—कतिले भन्छन्—सत्ताको लोभ हो। यस्ता आरोप नयाँ होइनन्। तर सडकको राजनीति आरोपले होइन, इतिहासले बुझिन्छ। कांग्रेस बुझ्न सजिलो पार्टी होइन, किनकि यो पार्टी सजिलो संघर्षबाट बनेको होइन। जेल, लाठी, प्रतिबन्ध, भूमिगत जीवन, निरन्तर हार–जित, अपमान र बलिदानको लामो यात्राबाट बनेको संरचना हो कांग्रेस।

कांग्रेस कुनै रातारात बनेको संगठन होइन। यहाँ नेता बन्न समय लाग्छ। यहाँ गल्ती हुन्छ, आलोचना सहनुपर्छ, हार स्वीकार्नुपर्छ। यही कारण यो पार्टी आज पनि उभिएको छ। विशेष महाधिवेशनले एउटा कुरा स्पष्ट गरेको छ—नेतृत्व सजिलै बाँडिने वस्तु होइन। नेतृत्व कब्जा गरिने कुरा हो। संरचना भित्र पस्दै, नियम सिक्दै, नियम बदल्ने आँट राख्दै अघि बढ्नुपर्ने कुरा हो।

नयाँ पुस्ता रिसाएको छ। त्यो रिस जायज छ। देशमा काम छैन, भविष्य धमिलो छ, पसिनाको मूल्य छैन, पहुँचको शासन चलिरहेको छ। तर रिस मात्र राजनीति होइन। रिस दिशाहीन भयो भने, त्यो परिवर्तन होइन, विस्फोट बन्छ। विस्फोटले आवाज निकाल्छ, तर सत्ता लिँदैन। कांग्रेसले यो महाधिवेशनमार्फत यही कुरा ठाडै भनेको छ—भावनाले होइन, रणनीतिले लड।

कांग्रेसले सजिलो बाटो देखाएन। “भोलि नै नेता” भन्ने झूटो सपना बाँडेन। उसले कडा सत्य सुनायो—आऊ, तर तयार भएर। आऊ, तर अनुशासन सिकेर। आऊ, तर संगठन बोक्ने हैसियत बनाएर। यो कुरा चर्को लाग्छ, किनकि सत्य सधैं चर्को हुन्छ। मीठो कुरा प्रायः झूट हुन्छ, र झूटले देश बन्दैन।

आज धेरैलाई क्रान्तिको अर्थ गलत सिकाइएको छ। सबै भत्काउनु, सबै गाली गर्नु, सबै जलाउनु नै परिवर्तन ठानिएको छ। तर इतिहास हेर्दा थाहा हुन्छ—दिगो परिवर्तन कहिल्यै अराजकताबाट आएको छैन। कांग्रेसले सधैं संरचना भित्रै परिवर्तन खोज्यो। यही कारण यो पार्टी पटक–पटक ढल्यो, आलोचित भयो, कमजोर देखियो, तर कहिल्यै सकिएन।

कांग्रेसको राजनीति चर्को नाराको राजनीति होइन। यहाँ संगठनको मूल्य छ। वडा, टोल, गाउँ, क्याम्पस, ट्रेड युनियन—यी नै वास्तविक शक्ति केन्द्र हुन्। यी आधार नबनाई केन्द्र खोज्नु आत्मधोका हो। कांग्रेस केन्द्रबाट होइन, जरा बाट चल्ने पार्टी हो। यही कुरा नबुझेका अनुहारहरू कांग्रेसलाई पुरानो भन्छन्, जबकि पुरानो भनेको कमजोर होइन, जरा गहिरो भएको अर्थ हो।

सडकमा माइक समात्न सजिलो छ। संगठन चलाउन गाह्रो छ। कांग्रेस गाह्रो बाटोको पार्टी हो। त्यसैले यहाँ टिक्नेहरू मात्रै अगाडि बढ्छन्। यहाँ रोएर पद पाइँदैन। यहाँ काम गरेर, समय दिएर, संघर्ष गरेर मात्रै स्थान बनाइन्छ। विशेष महाधिवेशनले यही यथार्थ नलुकाई देखाइदिएको छ।

कांग्रेस कमजोर छैन। कमजोर देखिएको भ्रम सिर्जना गरिएको हो। जब नयाँ पुस्ता पार्टी बाहिर उभिएर मात्रै टिप्पणी गर्छ, कांग्रेस कमजोर देखिन्छ। जब नयाँ पुस्ता पार्टी भित्र पस्छ, कांग्रेस आफैं बलियो बन्छ। कांग्रेसलाई सुधार्ने शक्ति बाहिर छैन, भित्र छ। बाहिरको गालीले पार्टी बदलिँदैन, भित्रको दबाबले मात्रै बदलिन्छ।

आज देशलाई चर्को नारा होइन, चल्ने नेतृत्व चाहिएको छ। हल्ला होइन, नीति चाहिएको छ। कांग्रेससँग त्यो क्षमता अझै बाँकी छ। समस्या नेतृत्वको मात्र होइन, निरन्तर दबाब नदिने पुस्ताको पनि हो। परिवर्तन माग्ने हो भने, परिवर्तनको मूल्य तिर्न तयार हुनुपर्छ। कुर्सी सजिलै पाइँदैन, कुर्सी जितिन्छ।

यो महाधिवेशन चेतावनी हो। सडकको भाषामा भन्नुपर्दा—या त भित्र पस र लड, या त बाहिर बसेर गाली गर। कांग्रेसले बीचको बाटो दिँदैन। आधा राजनीति यहाँ चल्दैन।

इतिहासको उत्तराधिकारी बन्ने कि स्टाटसको हिरो बन्ने—यो निर्णय नयाँ पुस्ताको हातमा छ। कांग्रेसले मैदान देखाइदिएको छ। मैदान कडा छ, धुलो धेरै छ, चोट लाग्छ, पसिना बग्छ। तर यही मैदानबाट देश चलेको छ, यही मैदानबाट भविष्य पनि चल्नेछ।

कांग्रेसको राजनीति ढिलो देखिन्छ, तर गहिरो हुन्छ। चर्को देखिँदैन, तर टिकाउ हुन्छ। आज जो एकाएक चर्चामा छन्, भोलि हराउँछन्। तर कांग्रेस दशकौँदेखि उभिएको छ, किनकि यो पार्टी हावामा होइन, जमिनमा उभिएको छ। जमिनमा उभिएको राजनीति मात्र टिक्छ।

यो महाधिवेशनले डर होइन, जिम्मेवारी बाँडेको छ। नेतृत्व खोज्नेहरूका लागि ढोका बन्द छैन। तर भित्र पस्न काबिल हुनुपर्छ। कांग्रेसले यही कुरा निर्दय तर इमानदार भएर भनेको छ। निर्दय सत्य नै सबैभन्दा ठूलो सम्मान हो।

यो लेख कुनै बचाउ होइन। यो चेतावनी हो।
नेपाली कांग्रेसले नयाँ पुस्तालाई सिधै भनेको छ—
बाहिर उभिएर कराउने हो भने इतिहास लेखिँदैन।
भित्र पसेर बदल्ने आँट छ भने, मैदान खुला छ।

अब निर्णय नयाँ पुस्ताको हातमा छ।