फुक्लेको ठेडी र नयाँ घोषणापत्रको ढोंग : हिरा अधिकारीको लेख

नेपालको राजनीति एउटा यस्तो रंगमञ्च बनेको छ जहाँ कलाकारहरू कहिल्यै बदलिँदैनन्, केवल दृश्य बदलिन्छ। जनता हरेक पटक नयाँ आशा लिएर त्यही पुराना अनुहारहरूलाई फेरि-फेरि मञ्चमा स्वागत गर्छन्, र ती अनुहारहरूले फेरि त्यही पुरानो संवाद दोहोर्याउँछन्। अख्तियारले मुद्दा दायर गरेर फुक्लिएको ठेडीजस्तो भइसकेका पात्रहरू पनि फेरि नयाँ नाममा, नयाँ पहिरनमा, र नयाँ नारा लिएर फर्किन्छन्। कहिलेकाहीँ लाग्छ — यो देशको राजनीति नाटकमात्र होइन, व्यङ्ग्यको संग्रह हो।

भ्रष्टाचारविरुद्धको लडाइँको कुरा नेपालमा नयाँ होइन। हरेक सरकार आउँदा पहिलो वाक्य हुन्छ — “अब भ्रष्टाचार अन्त्य गर्छौं।” तर त्यो “अब” शब्द दशकौंसम्म दोहोरियो, परिणाम उस्तै रह्यो। जसले देश चलायो, उसले नै देश बेच्यो। जसले जनताको विश्वास पायो, उसले नै जनताको सपना मोलमा तोल्यो। र जब ती व्यक्ति पुनः सत्तामा फर्किन्छन्, जनतालाई लाग्छ — देश फेरि उही घुम्तीमा आइपुग्यो।

अख्तियारको मुद्दा लाग्नु नेपालमा अपराध होइन, राजनीतिमा योग्यता झैं प्रयोग हुन्छ। मुद्दा लागेकाहरू “अनुभवी” ठहरिन्छन्, जसले सफा इतिहास बोकेका छन्, तिनलाई “अनुभवहीन” भनिन्छ। यस्तो संस्कृतिमा ईमानदारको सिट खाली रहन्छ र चतुरको सिट स्थायी हुन्छ। यही कारण हो, हरेक चुनावपछि देशको अनुहार बदलिँदैन — केवल माइक समात्ने हात बदलिन्छ।

राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको नाम धेरै बोलिन्छ। नेताहरू भाषणमा भन्छन् — “हामी युवाहरूसँग मिलेर नयाँ नेपाल बनाउँछौं।” तर व्यवहारमा युवालाई स्थान होइन, भाषणको विषय बनाइन्छ। रोजगारको खोजमा लाखौं युवा विदेशतिर दौडिरहेका छन्, तर नेताहरू तिनकै नाममा सत्ता स्थायी बनाइरहेका छन्। नयाँ पुस्ता भनेको नेताका भाषणमा सजावटको शब्द बनेको छ, व्यवहारमा उनीहरूको सोच र आवाज बेवास्ता गरिएको छ।

नेपालमा प्रणाली नै भ्रष्टाचारको जरो बनेको छ। हरेक अफिसको ढोका पैसा र पहुँचले मात्र खुल्छ। साना काम गर्न पनि सिफारिस चाहिन्छ, र ठूला योजना पास गर्न भागबण्डा। हरेक ठेक्का, नियुक्ति, पदोन्नति, सबैकुरा राजनीतिक लाभका आधारमा बाँडिन्छ। यस्तो व्यवस्थामा जब पुरानै अनुहारहरूले “भ्रष्टाचार अन्त्य गर्ने” नारा बोल्छन्, त्यो सुन्दा जनता हाँस्छन्। किनकि हरेक जनले भोगेका छन् — नारा बदलिन्छ, तर नातावाद, चलखेल र कमिसन उस्तै रहन्छ।

जनताको मौनता नै नेताहरूको शक्ति बनेको छ। हामी प्रश्न गर्न छोड्छौं, अनि उनीहरू जवाफ दिनु छोड्छन्। हामी गल्ती बिर्सन्छौं, उनीहरू गल्ती दोहोर्याउँछन्। यही मौनता भ्रष्टाचारको इन्धन हो। जब जनता बोल्न थाल्छन्, नेताहरू डराउँछन्। जब जनता मौन बस्छन्, नेताहरू शासन गर्छन्। देशमा परिवर्तन नआउनुको मूल कारण यही मौनता हो।

राजनीतिमा नीति होइन, स्वार्थ चल्छ। गठबन्धनहरू सिद्धान्तका लागि होइन, कुर्सीका लागि बनाइन्छन्। हरेक पार्टीले देश होइन, आफ्नो समूह सोच्दछ। नारा सबैको एउटै — “जनताको लागि।” तर काम सबैको एउटै — “आफ्नो लागि।” यसरी नीतिविहीन राजनीति चलिरहेसम्म देशले कहिल्यै सुशासन देख्ने छैन।

अख्तियारले मुद्दा दायर गरेको पात्र फेरि “सहसंयोजक” बनेर फर्किन्छ। अनि जनता सुन्छन् — “हामी पारदर्शी शासन ल्याउँछौं।” यस्तो वाक्य अब व्यङ्ग्यको जोक जस्तो लाग्छ। जनताले पनि बुझिसकेका छन् — जुन मुखले अघिल्लो पटक आश्वासन दिएको थियो, त्यही मुखले फेरि अर्को झूट बोल्दैछ। तर जनताको विवशता के छ भने, उनीहरूसँग विकल्प छैन।

नेपालमा नेता बदलिन्छ, तर सोच बदलिँदैन। पदको लोभले नै सारा सिद्धान्त मर्छ। कुनै पार्टी “साम्यवाद” भन्छ, अर्को “लोकतन्त्र” भन्छ, तेस्रो “जनशक्ति” भन्छ। तर सबैको लक्ष्य एउटै — सत्ताको सिँढी। जसले कुर्सी समाते, उसले सिद्धान्तलाई साँचो माने। जसले कुर्सी गुमायो, उसले त्यो प्रणालीलाई दोष दियो।

राजनीतिमा अहिले “इमानदार” शब्द पनि व्यापार बनेको छ। कसैले आलोचना गर्छ भने “राजनीतिबाट टाढा छ” भन्ने आरोप लाग्छ। कसैले प्रश्न गर्छ भने “दुष्प्रचार” भनिन्छ। तर सत्य बोल्ने मान्छे घट्दै गएका छन्। जनताको आवाज सुनिँदैन, मिडियामा चिल्ला शब्द र हल्ला मात्र सुनिन्छ। यो देशले यति धेरै नारा सुनेको छ कि अब जनताको कान थाकिसकेका छन्।

अख्तियारले मुद्दा चलाउँछ, मिडियाले हल्ला मच्चाउँछ, जनता केही समय रिसाउँछन्, अनि अर्को मुद्दाले पुरानो ढाकिदिन्छ। भ्रष्टाचार अब केवल आर्थिक अपराध होइन, चरित्रको पतन हो। जसले सार्वजनिक सम्पत्ति खायो, उसलाई अझै “वरिष्ठ नेता” भनिन्छ। जसले आवाज उठायो, उसलाई “असन्तुष्ट” भनिन्छ। यस्तो समाजमा न्यायको आशा गर्नु पनि व्यर्थ बन्दैछ।

आज जनता न कुनै प्रणालीमाथि गर्व गर्न सक्छन्, न कुनै नेतामाथि भरोसा। विद्यालयदेखि संसदसम्म सबै तहमा राजनीति मिसिएको छ। योग्यता होइन, पहुँच निर्णायक बनेको छ। इमानदार व्यक्ति अपमानित हुन्छ, चतुर व्यक्ति सम्मानित। यो स्थिति केवल देशको समस्या होइन, संस्कृतिको पतन हो।

तर निराशाभित्रै आशा पनि बाँकी छ। नयाँ पुस्ता बिस्तारै चेतनशील बन्दैछ। उनीहरूले नेताको नाम होइन, काम हेर्न थालेका छन्। उनीहरूले बिर्सन थालेका छन् पुराना नाराहरू — “देश विकास” भन्ने खोक्रो शब्द अब प्रभावहीन बन्दैछ। नयाँ पुस्ता बुझ्न थालेका छन् कि परिवर्तन भाषणले होइन, सोचले आउँछ।

अब देशलाई नयाँ विचार चाहिन्छ, नयाँ अनुहार होइन। अख्तियारको मुद्दाबाट सत्तामा पुगेकाहरूले अब जनताको धैर्य परिक्षा लिन बन्द गर्नुपर्छ। जनता अब भावनामा होइन, प्रमाणमा विश्वास गर्छन्। जसले काम गर्छ, उसलाई समर्थन मिल्छ। जसले ढोंग गर्छ, उसलाई इतिहासले माफ गर्दैन।

भ्रष्टाचार अन्त्य गर्न अख्तियारको रिपोर्ट होइन, जनताको निर्णय चाहिन्छ। जब जनता मतदानको अर्थ बुझ्छन्, तब प्रणाली बदलिन्छ। जब जनता अनुहार होइन, नतिजा रोज्छन्, तब शासन इमानदार हुन्छ। जब जनता मौन बस्न छोड्छन्, तब ढोंगको पर्दा फाट्छ।

माधव नेपालजस्ता पात्रहरू देशमा फेरि-फेरि देखिँदै गर्छन्, किनभने जनताले अझै ढोका बन्द गरेका छैनन्। तर कहिलेकाहीँ ढोका बन्द गर्नुपर्छ, ताकि नयाँ घाम भित्रिन सकोस्। पुरानो प्रणाली, पुराना अनुहार, पुराना झूट — यी सबै हटेपछि मात्रै देश साँच्चै स्वतन्त्र हुन्छ।

देशलाई अब नारा होइन, निष्ठा चाहिन्छ। कुरा होइन, कार्य चाहिन्छ। जसले मुद्दा बोक्दै राजनीति गर्छ, उसलाई सम्मान होइन, प्रश्न चाहिन्छ। जसले भ्रष्टाचारको समर्थन गर्छ, उसलाई सत्ताको सिट होइन, कानुनी कठघराको सिट चाहिन्छ।

अब जनता जाग्ने बेला आएको छ। इतिहासले फेरि अर्को मौका दिइरहेको छ — यो पटक जनताले गल्ती दोहोर्याए भने, दोष नेताको होइन, आफ्नै हुनेछ। परिवर्तन सम्भव छ, तर त्यसका लागि साहस चाहिन्छ। कुरा सजिलो छ, कर्म कठिन। तर कुनै पनि राष्ट्रको पुनर्जन्म तब हुन्छ जब जनता साँचो बोल्न थाल्छन् र झूट सहन बन्द गर्छन्।

आजको सत्य यही हो — अख्तियारले मुद्दा दायर गरेको पात्र जब “भ्रष्टाचार अन्त्य गर्ने” घोषणा गर्छ, त्यो व्यङ्ग्य होइन, चेतावनी हो। चेतावनी कि यदि जनता फेरि मौन रह्यो भने, यो चक्र कहिल्यै रोकिने छैन।